Naar de navigatie

Historisch perspectief

Uit onderzoek naar de tijdsperiode 1970-2008 blijkt dat in dit tijdvak minimaal 900 kerken zijn afgestoten. Daarvan is een derde gesloopt en is tweederde herbestemd. Het merendeel van de gesloopte kerken was in gebruik bij een katholieke parochie. Vooral de laatste jaren is er echter een toenemende tendens in de richting van herbestemming. Dit en meer staat in het rapport Onderzoek herbestemming kerken en kerklocaties: een inventarisatie vanaf 1970.

Van de gerealiseerde herbestemmingen betreft ruim een kwart voortzetting van het religieus gebruik door een ander geloof, om nevengebruik, of behoud van een kapelfunctie in combinatie met een andere functie (gecombineerd gebruik). Een kwart heeft een maatschappelijke functie gekregen (onderwijs, cultuur, gezondheidszorg e.d.). En bijna de helft heeft een woonfunctie of een commerciële bestemming gekregen (kantoor, horeca). De mogelijkheden voor een commerciële bestemming waren bij een protestantse kerk vele malen groter dan bij een katholieke.

Naast een kwantitatief deel kent het onderzoek ook een kwalitatief deel aan de hand van casuïstiek. Hierin is gekeken naar de effecten van de herbestemming op de monumentale en maatschappelijke waarden en naar de financiële aspecten. Van tien casussen is een overzicht opgenomen van de kosten en opbrengsten van de herbestemming. Enkele van de conclusies:

  • Herbestemmen hoeft niet duurder te zijn dan sloop/nieuwbouw voor eenzelfde functie. Voorwaarde is wel dat er geen majeure ingrepen nodig zijn.
  • Een aanwijzing tot monument gedurende het herbestemmingsproces beïnvloedt de verkoopprijs negatief. Een rekening die tot op heden veelal bij de kerkgenootschappen blijft liggen.
  • In de exploitatie wordt te weinig rekening gehouden met structureel onderhoud. Een kengetal voor het onderhoud van een gemiddeld kerkgebouw is € 50.000 per jaar.
  • Over het algemeen blijken structurele bijdragen van derden van belang voor een gezonde exploitatie op termijn (giften en subsidies).
  • Een monumentenaanwijzing is geen voorwaarde voor herbestemming. Er zijn net zoveel kerken met als zonder monumentenstatus herbestemd.
  • Een ideale herbestemming versterkt de architectonische en cultuurhistorische kernwaarden van het gebouw en de stedenbouwkundige context. Ze draagt bij aan instandhouding van de monumentale aspecten, kan bogen op een financieel gezonde toekomst, heeft een functie die door iedereen als passend wordt ervaren, behoudt een maatschappelijke functie en wordt bestuurlijk gezien als een voorbeeldproject.