Leonardo-campus in Münster

Opgave

De stad Münster telt acht universiteiten. Twee van deze universiteiten, de 'Westfälischen Wilhelms Universität Münster' en de vakgroep architectuur van de vakhogeschool Münster, hadden behoefte aan uitbreiding van hun campus en waren op zoek naar een nieuwe locatie. De Kunstacademie had nieuwbouwplannen.

Na de val van het IJzeren Gordijn is de Von Einem Kaserne buiten gebruik geraakt. In 1994 heeft de deelstaat Nordrhein-Westfalen de leegstaande Von-Einem-Kaserne aangekocht vanwege de architectonisch historische waarde. De opgave hier was programma en leegstand aan elkaar te koppelen op zoek naar onderdak.

Aanpak

Het voormalige kazernecomplex werd door de deelstaat geschikt bevonden voor de ruimtevraag van de drie onderwijsinstellingen. De zeer gunstige ligging ten opzichte van de al aanwezige universitaire voorzieningen in Münster speelde hierin een belangrijke rol. De twee universiteiten zijn gelokaliseerd in de bestaande kazernegebouwen en de kunstacademie is in nieuwbouw op het kazerneterrein ondergebracht. Met deze herbestemming kunnen niet alleen gemeenschappelijke faciliteiten als een bibliotheek, afdelingsruimten, workshoplokalen en kantine gedeeld worden maar is het voormalige militaire complex een middelpunt van het creatieve hoger onderwijs geworden.

De planvorming startte twee jaar na de aankoop. In 1999 zijn de bouwwerkzaamheden ten behoeve van de herbestemming tot universiteitscampus van start gegaan. De herontwikkeling van het complex is opgedeeld in een aantal deelprojecten, namelijk:
1) renovatie/transformatie;
2) sloop;
3) nieuwbouw.

De architectonisch waardevolle gebouwen, waaronder de gebouwen aan de Steinfurter Straße, zijn gerenoveerd en getransformeerd. De niet te redden gebouwen, waaronder een deel van het stallencomplex van de rijschool, zijn gesloopt. Op het grote open terrein in het centrum van de kazerne is nieuwbouw gerealiseerd ten behoeve van de Kunstacademie van Münster.

Na de oplevering in 2002 van het project zijn een tweetal uitbreidingen gerealiseerd. Een uitbreiding van de gerenoveerde kantine welke opgeleverd is in 2007 en een uitbreiding van de bibliotheek in 2009. Op het afgebroken deel van de rijschool is vervangende nieuwbouw gerealiseerd.

Ontwerp

Het voormalig militaire terrein heeft een oppervlakte van ongeveer 10,56 hectare en bestaat uit meerdere hoofd- en bijgebouwen en binnenplaatsen (zie afbeelding 'Gebouwenoverzicht'). 

Renovatie/transformatie

Kenmerkend voor het kazernecomplex zijn de Pruisische militaire architectuur en de bakstenen gevels aan de Steinfurter Straße. De te renoveren en transformeren bebouwing is ten behoeve van de nieuwe gebruiker volledig gestript. Kenmerkende historische elementen, zoals de spanten en het metselwerk, zijn bij de renovatie in het zicht gelaten. De voormalige manege van de kazerne is een monumentaal pand en is met respect voor de monumentale waarde verbouwd voor onderwijsdoeleinden. De oude stallen zijn bijvoorbeeld aangepast zodat daar nu klaslokalen, werkplaatsen en opslagruimten zijn ondergebracht.

Nieuwbouw

De architecten hebben met de (vervangende) nieuwbouw een contrast gecreëerd tussen klassiek en modern. Centraal in het gebied is een nieuwbouwcomplex gerealiseerd voor de Kunstacademie. De opdracht voor de nieuwbouw werd gegeven door middel van een ontwerpwedstrijd en heeft parallel aan de herbestemming van de kazerne plaatsgevonden. De ontwerpwedstrijd is gewonnen door architect Günther Domenig. De vervangende nieuwbouw ter plaatste van het afgebroken deel van de rijschool (oplevering 2009) wijkt niet alleen architectonisch af, maar ook van het oorspronkelijke stedenbouwkundig ontwerp.

Installatietechniek

De leeftijd van het gebouw en het vroegere gebruik hebben ertoe geleid dat alle installaties moesten worden vernieuwd. Daarnaast moest het gebouw met een lift toegankelijk gemaakt worden voor rolstoelgebruikers en werd het complex aangesloten op het stadsverwarmingsnetwerk van Münster.

Succesfactor

De Leonardo-campus is in het Innovationsviertel der Stadt (innovatiedistrict van de stad) gelegen. Het universiteitscomplex is, naast het universiteitsziekenhuis en het biotechnologiecentrum, onderdeel van een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven in het gebied. Het naastgelegen Technologiepark is uitgegroeid tot een 'bouwsteen' voor de hoogwaardige technologie in de regio. Deze ondernemingen profiteren van de directe nabijheid van de universiteiten op de Leonardo-campus.

Meer informatie

• De gebouwen van het universiteitscomplex worden afzonderlijk toegelicht in Die Gebäude des Leonardo Campus und ihre Geschichte, gepubliceerd door het bouw- en vastgoedbedrijf NRW in 2009.
• De herbestemming van de Von-Einem-Kaserne komt aan bod in het hoofdstuk Hochschulerweiterung auf dem Leonardo-Campus in Münster, onderdeel van Konversionsbericht Band IV, Zehn Jahre Truppenabzug und Konversion in Nordrhein-Westfalen gepubliceerd in november 2000.
• Meer informatie over de herbestemming van militaire terreinen in Münster in het artikel Neue Stadtquartiere in Münster durch konversion militärischer liegenschaften gepupliceerd door C. Krajewski en J. Werring in 2009 op de website van het Landschaftsverband Westfalen-Lippe.